مجیب مهرداد: من به دنبال مخاطب عام نیستم!
نویسنده: ضیا افضلی
منبع: سایت دویچهوله
عصر پنجشنبه (۲۸ ثور ۱۳۹۱) انجمن قلم افغانستان میزبان محفل رونمایی مجموعهی شعری «مخاتب» بود. «مخاتب» سومین مجموعهی شعری مجیب مهرداد، شاعر جوان افغانستان است.
این مجموعه در ۱۲۱ رویه که ۵۶ شعر سپید شاعر را در خود جا داده، از سوی بنیاد نشراتی «برگ» به نشر رسیده است. علاوه بر آن برگردان ۶ شعر این مجموعه به زبانهای انگلیسی و عربی، تنوعی را در این گزینهی شعری به وجود آورده است.
مجیب مهرداد از جمله شاعران دههی هشتاد خورشیدی است. نسلی که تجربههای زیادی از حوادث سالهای پسین دارد و این حوادث در شعرهای این نسل به صورت گسترده بازتاب یافته است. مهرداد از ساختارهای متفاوتی در شعرش استفاده میکند و برچسپ پست مدرنیزم بر آثارش را نمیپذیرد.
تحسین از آفریدههای نخستین مهرداد
در محفل شماری از شاعران و نویسندهگان نامآشنا و عدهیی از دوستداران شعر مجیب مهرداد حضور داشتند. گردانندهگی محفل را کاوه جبران، یکتن از شاعران همنسل مجیب مهرداد، به عهده داشت. مهرداد پنج شعر از آفریدههای جدیدش را به خوانش گرفت و در گفتار مختصری از دوستان شاعر و منتقد خواست تا در ابراز نظر در مورد اثر تازهاش، جسارت به خرج دهند.
خالده فروغ در قسمتی از گفتارش در مورد آفرینشهای شعری مجیب مهرداد، اظهار داشت که بهتر بود مهرداد دنبالهی آفرینشهای نخستیناش را نگه میداشت. وی مثالهای از کارهای منظوم مهرداد ارایه نمود و در بخش دیگری از این سخنرانی به عنصر ایروتیزم در عاشقانههای مهرداد پرداخت. افزون بر این خالده فروغ به اثرپذیری مجیب مهرداد از جریانهای شعری معاصر زبان پارسی به ویژه شاملو اشاره نمود. بخشی از این سخنرانی اختصاص یافته بود بر تحلیل دگرگونهنویسی پارههای از شعرهای مجیب مهرداد که میتواند برای خواننده لذتافزون باشد.
یاسین نگاه، شاعر همنسل مجیب مهرداد، دیدگاههای منتقدین را که بر پستمدرن بودن برخی از شعرهای مهرداد، تأکید ورزیده بودند، رد نمود و اظهار داشت که در شعرهای مهرداد، چنین ساختاری وجود ندارد. نگاه در رابطه با «عاشقانههای» مهرداد ابراز داشت که این سلسله از شعرهای مهرداد کارکردهای «موفق با درونمایهی غمناک» می باشند. دو نکته اصلی گفتههای یاسین نگاه در مورد اشعار مهرداد، دشواری در بهگزینی واژهگان و کاربرد واژهگان غیرپارسی بود که آن را سهلانگاری شاعر خواند. وی بر این نکته تأکید ورزید که میباید شاعران نوگرا در آفرینشهای ادبی شان، به صورت افزونتری به پارسیگرایی بپردازند.
مخاطبان من معدوداند
مجیب مهرداد که در آغاز خواهان نقد اشعارش شده بود، شاعران نسل خودش را شناگران مخالف جریان خواند، سرایشگرانی که در پی مخاطب نیستند و تلاش میورزند مخاطب را به دنبال خود شان بکشانند. وی در این مورد اظهار داشت: «من به دنبال مخاطب عام نیستم و مخاطب شعر من معدود و از ذهنیت شاعرانه برخودارند.»
مهرداد در ضمن از فقدان منابع به غرض تغذیهی شاعر یاد نمود و از ضعف عرصهی ترجمهی آثار شاعران غیر پارسی زبان مثال آورد. وی با واکنش علیه ترکیب «ترجمهزدهگی»، خودش را بیشتر الهامپذیر از شعر معاصر جهان دانست و یکی از علل تعالی در سرایش شعر پیشرو و به تجربه گرفتن ساختارهای متفاوت شعری را مرهون زمینههای گستردهی ارتباطات و دسترسی به منابع ادبی از راه انترنت قلمداد نمود: «تفاوت طعم شعر من، وابسته به طعم شعر جهان است. در کشور ما طعم شعر جهان قابل فهم نیست و منبع تغذیهی من همواره شعر غیرپارسی بوده است.»
مهرداد با اشاره به شعر آوانگارد پارسی و اثرپذیری پارهیی از اشعار سالهای پیش وی از این جریان تأکید ورزید که در گذشته کارکردهای با گرایش به جریان آوانگارد شعر پارسی داشته است. وی در ارتباط با دیدگاههای یاسین نگاه در رابطه با پارسیگرایی بیشتر در شعر معاصر اظهار نمود: «هر واژه هویت جداگانه و خاص خودش را دارد و گزینش واژهی پارسی به عنوان جایگزین هر واژهی دیگری نمیتواند معنی کلی همان واژه را افاده کند.»
مهرداد گزینهی شعری دیگری زیر نام «سربازها» در دست تهیه دارد. بر اساس اظهارات این شاعر، این گزینه مجموعهیی از نامههای سربازانی است که در آنها احساسات گوناگونی را میتوان دریافت.
این هم دو نمونه از اشعار مجیب مهرداد:
در نانم مویت/ به یاسین نگاه
مویت را در شانه برهنهات یافتم و بوسیدم
در گردنت فرو افتاده بود بوسیدمش
تا نوک پستانهایت دراز بود بوسیدمش
از انگشتانت گرفتم و بوسیدمش
این سوی چشمانت بود بوسیدمش
من و انگشتانت عادت کردهایم
به مویت لب بساییم از کودکیام
من و چند سیخک
به موهایت چسپیدهایم از کودکیم
من و عرقهایت من و یک گل سفید
با موهایت بودهایم از کودکیام
در پیشانیت مویت، در گردنت و در بادها مویت، در دهانم ... در نانم مویت،
و بازیچهام مویت
از کودکیم
نقشهی جغرافیا
صدای شلیکی نمیآید و گلولهیی از نقشهی جغرافیا
جیغ کودکی نمیشنوم
خاک دارفور ندارد قطرات اشک سیاه و خون
تروریستها هم از نقشهی افغانستان رفتهاند
کشورهای اسلامی که نقشه به ما میفرستند
برای یهودها جایی نماندهاند در زمین
برای همین
فلسطین نقشهی جغرافیای امن و امان است
شناسنامهی کتاب:
نام کتاب: مخاتب
شاعر: مجیب مهرداد
ناشر: انتشارات برگ
طراح پشتی و صفحهآرایی: ژکفر حسینی
تاریخ نشر: تابستان ۱۳۹۰
شمارهگان: یکهزار نسخه